زمان ۱۰+۵ در شطرنج یعنی هر بازیکن ده دقیقه زمان اولیه دارد و پس از هر حرکت ثبت‌شدهٔ خودش پنج ثانیه به ساعت او اضافه می‌شود. این عدد، مدت کل مسابقه نیست. وقتی نوبت توست زمان تو کم می‌شود و در نوبت حریف، ساعت او کار می‌کند. اگر تازه بازی را یاد گرفته‌ای، فهمیدن همین تفاوت کمک می‌کند تنظیم مناسبی انتخاب کنی و زیر فشار زمان تصمیم‌های عجولانه نگیری.
زمان اولیه و افزایشی چه فرقی دارند؟
| تنظیم | زمان شروع هر نفر | افزایش پس از حرکت خودش |
|---|---|---|
| ۵+۰ | ۵ دقیقه | ندارد |
| ۵+۳ | ۵ دقیقه | ۳ ثانیه |
| ۱۰+۵ | ۱۰ دقیقه | ۵ ثانیه |
| ۱۵+۱۰ | ۱۵ دقیقه | ۱۰ ثانیه |
این جدول شیوهٔ خواندن تنظیم را توضیح می‌دهد. برچسب‌های مسابقه‌ای مثل سریع و برق‌آسا ممکن است به تعریف همان برگزارکننده وابسته باشند؛ برای ساخت بازی دوستانه، عدد دقیق زمان از نام دسته روشن‌تر است.
در نسخهٔ فعلی گیمریو، زمان اولیه از ۱ تا ۶۰ دقیقه و افزایش هر حرکت از صفر تا ۳۰ ثانیه قابل تنظیم است؛ پیش‌فرض ۱۰ دقیقه و ۵ ثانیه افزایش است. قبل از شروع لابی، هر دو بازیکن عددها را ببینند تا یکی تصور بازی آرام و دیگری انتظار مسابقهٔ بسیار سریع نداشته باشد.
یک محاسبهٔ ساده از ساعت
در بازی ۱۰+۵، با ۶۰۰ ثانیه شروع می‌کنی. اگر برای حرکت اول ۱۲ ثانیه فکر کنی، پیش از ثبت حرکت ۵۸۸ ثانیه مانده و بعد از اضافه شدن ۵ ثانیه، ساعت به ۵۹۳ می‌رسد؛ یعنی ۹ دقیقه و ۵۳ ثانیه. لازم نیست برای گرفتن افزایش، کمتر از پنج ثانیه فکر کرده باشی.
اگر در سه حرکت مجموعاً چهل ثانیه مصرف کرده باشی و هر سه حرکت افزایش گرفته باشند، حساب تقریبی برابر ۶۰۰ منهای ۴۰ به‌اضافهٔ ۱۵، یعنی ۵۷۵ ثانیه است. این مثال برای فهم منطق ساعت است؛ نمایش واقعی ممکن است با گذشت لحظه‌های رابط و ثبت سرور اندکی متفاوت به نظر برسد.
افزایش را با تأخیر آغاز شمارش یکی ندان. در افزایش، زمان پس از حرکت به موجودی ساعت اضافه می‌شود. اگر در نوبت فعلی زمانت تمام شود، نمی‌توانی با اتکا به افزایشِ حرکتی که هنوز ثبت نشده خودت را نجات‌یافته فرض کنی.
برای مبتدی چه زمانی انتخاب کنیم؟
اگر هنوز حرکت قانونی، کیش و قلعه را بررسی می‌کنی، یک زمان خیلی کوتاه ممکن است فرصت یادگیری را از بین ببرد. پیشنهاد تمرینی این راهنما شروع با ۱۰+۵ یا ۱۵+۱۰ است، مشروط به اینکه هر دو نفر وقتش را داشته باشید. این توصیه دربارهٔ راحتی تمرین است، نه تضمین بهتر شدن در مدت مشخص.
وقتی تصمیم‌های پایه روان‌تر شد، می‌توانی زمان کوتاه‌تر را برای یک هدف مشخص امتحان کنی؛ مثلاً تشخیص تهدید فوری. بازی سریع را تنها معیار توانایی خودت قرار نده. ممکن است یک نفر موقعیت را خوب بفهمد اما در رابط یا مدیریت ساعت کندتر باشد.
برای قواعدی که باید پیش از فشار ساعت تثبیت شوند، آموزش شطرنج و راهنمای قلعه را مرور کن. دانستن قانون، بخشی از زمان فکر را آزاد می‌کند.
زمان را روی چه حرکت‌هایی خرج کنیم؟
همهٔ حرکت‌ها به فکر یکسان نیاز ندارند. وقتی در کیش هستی، اول پاسخ‌های قانونی را پیدا کن. وقتی حریف تهدید تازه‌ای ساخته، آن را بررسی کن. در موقعیت آرام و آشنا، لازم نیست چند دقیقه برای تفاوت جزئی دو حرکت مشابه مصرف کنی، مگر اینکه تصمیم پیامد مهمی داشته باشد.
یک چک کوتاه پیش از هر حرکت داشته باش: شاه من امن است؟ مهره‌ای بی‌دفاع گذاشته‌ام؟ حریف تهدید فوری دارد؟ این بررسی کوتاه معمولاً از فکر طولانیِ پراکنده مفیدتر است. بعد اگر موقعیت نیاز داشت، محاسبهٔ عمیق‌تر انجام بده.
به ساعت فقط وقتی چند ثانیه مانده نگاه نکن. پس از چند حرکت یا یک تغییر مهم، موجودی دو طرف را ببین. اگر نصف زمانت را خیلی زود مصرف کرده‌ای، برای ادامه باید تصمیم بگیری کجا ساده‌تر و منظم‌تر فکر کنی؛ این با حرکت تصادفی و سریع فرق دارد.
در نوبت حریف چگونه آماده شویم؟
در زمان حریف می‌توانی تهدیدهای احتمالی و پاسخ‌های خودت را بررسی کنی. اما به یک حرکت حدسی قفل نشو. وقتی حریف حرکتش را انجام داد، اول بررسی کن آیا همان چیزی بود که انتظار داشتی یا اطلاعات تازه‌ای ساخته است. ادامه دادن نقشهٔ قبلی بدون دیدن حرکت واقعی از خطاهای رایج بازی سریع است.
برای تمرین، دو پاسخ محتمل حریف را تصور کن، نه ده‌ها شاخهٔ پراکنده. اگر او یکی از آن‌ها را بازی کرد، بخشی از کار آماده است. اگر حرکت دیگری آمد، طرح را به‌روز کن. زمان حریف فرصت آماده‌سازی است، نه مجوز ثبت ذهنی حرکتی که هنوز ندیده‌ای.
عقب بودن در زمان چه معنایی دارد؟
کمتر بودن ساعت به‌تنهایی به معنی بدتر بودن موقعیت نیست. ممکن است برای یک تصمیم مهم زمان بیشتری خرج کرده باشی و موقعیت خوبی داشته باشی. اما اگر ادامهٔ بازی پیچیده است، این کمبود تبدیل به محدودیت واقعی می‌شود. ارزیابی مهره‌ها و ساعت را کنار هم ببین.
وقتی زمان کم است، تلاش برای یافتن «بهترین حرکت مطلق» در هر نوبت ممکن است به تمام شدن ساعت منجر شود. یک حرکت قانونی و قابل‌دفاع که تهدید فوری را حل می‌کند، از فکری که هرگز به حرکت ثبت‌شده نمی‌رسد کاربردی‌تر است. با این حال سرعت نباید باعث نادیده گرفتن کیش یا مهرهٔ آویزان شود.
اتصال اینترنت و ثبت حرکت
در بازی آنلاین، دیدن یک تغییر روی صفحه با ثبت نهایی حرکت در سرور یکی نیست. اگر اتصال ناپایدار است، پیام وضعیت و به‌روز شدن نوبت را دنبال کن و چند حرکت متناقض پشت سر هم نفرست. برنامهٔ مسابقهٔ جدی را با اتصال قابل‌اعتمادتر و تنظیم زمانی مناسب‌تر برگزار کن.
قطع اتصال را توقف خودکار ساعت فرض نکن. هر سرویس برای بازگشت و پایان بازی منطق خودش را دارد. در گیمریو نیز زمان و قواعد قطع ارتباط توسط بازی مدیریت می‌شوند؛ بستن صفحه راه قانونی برای گرفتن فرصت فکر بیشتر نیست.
تمرین مدیریت زمان در سه بازی
در بازی اول، فقط هر پنج حرکت زمانت را یادداشت ذهنی کن. در بازی دوم، جاهایی را پیدا کن که بیشترین زمان را بدون تصمیم روشن مصرف کردی. در بازی سوم، پیش از همان نوع موقعیت‌ها یک ترتیب بررسی کوتاه به کار ببر. هدف این است که اتلاف زمان را بشناسی، نه اینکه همهٔ حرکت‌ها را تند انجام بدهی.
پس از بازی، یک موقعیت مهم را بدون ساعت مرور کن. ببین مشکل کمبود دانش بود، محاسبهٔ طولانی یا تردید میان گزینه‌های مشابه. راه اصلاح این سه مشکل یکسان نیست. برای تمرین عملی، شطرنج گیمریو را با تنظیم ثابت چند بار اجرا کن.
سوال‌های پرتکرار
۱۰+۵ یعنی کل بازی پانزده دقیقه است؟
نه. هر نفر ده دقیقه آغاز دارد و پنج ثانیه پس از حرکت خودش اضافه می‌شود. مدت کل به تعداد حرکت‌ها و زمان مصرفی بستگی دارد.
اگر سریع بازی کنم، زمانم بیشتر می‌شود؟
در تنظیم افزایشی، اگر برای یک حرکت کمتر از مقدار افزایش زمان مصرف کنی، موجودی پس از آن حرکت می‌تواند بیشتر از قبل شود.
برای یادگیری همیشه زمان طولانی‌تر بهتر است؟
زمان باید فرصت فکر هدفمند بدهد. زمان خیلی بلند بدون برنامهٔ بررسی هم ممکن است صرف تردید شود. از تنظیم قابل‌مدیریت شروع کن و بعد با هدف تمرین تغییرش بده.